BIST 100, BIST 50 ve BIST 30 Endeksleri Arasındaki Farklar
Borsaya yeni başlayanların ilk karşılaştığı karışıklıklardan biri şu: Endeks isimleri birbirine çok benziyor. BIST 100, BIST 50, BIST 30… Hepsi Borsa İstanbul'u temsil ediyor gibi görünüyor. Ama hangisini takip etmeniz, hangisine yatırım yapmanız gerektiği net değil.
Bu sayfada üç endeksin ne olduğunu, birbirinden nasıl ayrıldığını ve kendi portföyünüz için hangisini referans almanız gerektiğini adım adım ele alıyoruz.
Sorun: "Endeks" kelimesi tek başına bir şey söylemiyor
Endeks, seçilmiş bir hisse grubunun ortalama fiyat hareketini gösteren bir ölçüttür. Yani bir ürün değil, bir ölçü aletidir.
Üç temel karışıklık kaynağı var:
- Kapsam: Kaç şirket dahil? Hangi şirketler?
- Ağırlıklandırma: Endekste her şirket eşit ağırlıkta değil. Büyük şirketler endeksi daha çok etkiler.
- Kullanım amacı: Bazı endeksler yatırım için, bazıları türev ürünlere dayanak olmak için öne çıkar.
Bu üç noktayı anladığınızda BIST endeksleri karşılaştırma işi basitleşir.
Üç endeksin temel mantığı
BIST 30
- Borsa İstanbul'un en büyük ve en likit 30 hissesini içerir.
- Vadeli işlem ve opsiyon sözleşmelerinde dayanak varlık olarak kullanılır.
- Bankalar, holdingler ve büyük sanayi şirketleri ağırlıklıdır.
- Az sayıda hisse olduğu için tek bir şirketin haberi endeksi belirgin şekilde hareket ettirebilir.
BIST 50
- BIST 30'un tamamını kapsar, üzerine 20 şirket daha ekler.
- BIST 30 ile BIST 100 arasında bir ara istasyon gibidir.
- Fon ve ürün çeşitliliği açısından diğer ikisinin gölgesinde kalır.
BIST 100
- BIST 30 ve BIST 50 üyelerinin tamamını içerir, toplam 100 hisseye çıkar.
- Borsanın ana gösterge endeksi olarak kabul edilir. Haberlerde "borsa yüzde şu kadar arttı" denirken genellikle bu kastedilir.
- Orta ölçekli şirketleri de barındırdığı için sektör dağılımı daha geniştir.
- Endeks fonları ve borsa yatırım fonları en çok bu endeksi takip eder.
Karşılaştırma tablosu
| Kriter | BIST 30 | BIST 50 | BIST 100 |
|---|---|---|---|
| Şirket sayısı | 30 | 50 | 100 |
| Kapsama ilişkisi | En çekirdek grup | BIST 30'u içerir | BIST 50'yi içerir |
| Dev şirket yoğunluğu | Çok yüksek | Yüksek | Yüksek, ama dengelenmiş |
| Tek hisse etkisi | Belirgin | Orta | Daha sınırlı |
| Dalgalanma eğilimi | Sektör yoğunlaşması nedeniyle sert | Orta | Görece yumuşak |
| Türev ürün kullanımı | Yaygın | Nadir | Sınırlı |
| Endeks fonu bulma kolaylığı | Orta | Zor | Kolay |
| Kimin işine yarar | Kısa vadeli işlem yapan, korunma amaçlı pozisyon alan | Belirli bir strateji izleyen | Uzun vadeli, pasif yatırımcı |
Risk ve getiri farkı nereden doğuyor?
Üç endeks aynı borsadan besleniyor. Bu yüzden yönleri çoğu zaman aynıdır. Fark, şiddette ortaya çıkar.
- Yoğunlaşma riski: Az şirket, daha az çeşitlendirme demektir. BIST 30 bu yönden en kırılgan olanıdır.
- Sektör riski: Büyük endekslerde bankacılık ağırlığı yüksektir. Faiz kararları bu grubu doğrudan etkiler. Faizin yatırımınıza etkisini ayrı bir başlıkta ele alıyoruz.
- Likidite avantajı: BIST 30 hisselerinde alım satım kolaydır. Küçük yatırımcı için bu, alış ve satış fiyatı arasındaki farkın düşük olması anlamına gelir.
- Genişlik etkisi: BIST 100'de orta ölçekli şirketler bulunur. Bu şirketler bazı dönemlerde devlerden daha hızlı yükselir, bazı dönemlerde daha hızlı düşer.
Uzun vadede üç endeksin getirisi birbirinden çok kopmaz. Kısa vadede farklılaşır. Yani seçim, getiri kovalamaktan çok risk toleransı ve yatırım süresiyle ilgilidir.
Endeksler nasıl güncellenir?
- Endeks bileşenleri sabit değildir. Periyodik olarak gözden geçirilir.
- Değerlendirmede piyasa değeri ve işlem hacmi gibi ölçütler kullanılır.