BIST 100 Endeksine Yatırım Yapmak
Borsaya girmek isteyen çoğu kişi aynı yerde takılır: hangi hisseyi almalıyım? Yüzlerce şirket var. Bilanço okumayı bilmiyorsanız seçim yapmak kumara benziyor. Tek bir şirkete yoğunlaşmak da riski büyütüyor.
Bu sorunun pratik bir cevabı var: tek şirket seçmek yerine tüm piyasanın ortalamasını satın almak. BIST 100, Borsa İstanbul'da işlem gören büyük ve likit şirketleri temsil eden endeks. BIST 100 endeks yatırımı, bu şirketlerin toplu performansını takip etmek anlamına gelir.
Endeks yatırımı ne işe yarar, ne işe yaramaz
Beklentiyi baştan doğru kurmak gerekiyor.
- Yarar: Tek şirkete bağlı risk dağılır. Bir şirket batsa bile endeksin tamamı batmaz.
- Yarar: Şirket analizi yapmak zorunda kalmazsınız. Karar sayısı azalır.
- Yarar: Küçük tutarlarla başlanabilir. Yüzlerce lira ile bile geniş bir sepete ortak olursunuz.
- Yaramaz: Piyasa düşerken sizi korumaz. Endeks düşerse portföyünüz de düşer.
- Yaramaz: Piyasa ortalamasının üstünde getiri hedefiniz varsa endeks bunu vermez. Tanımı gereği ortalamayı verir.
- Yaramaz: Kısa vadeli para için uygun değil. 6 ay sonra ihtiyaç duyacağınız parayı buraya koymayın.
Bir de yoğunlaşma sorunu var. BIST 100 içinde bankacılık, holding ve sanayi ağırlığı belirgindir. Yani "her şeye yatırım yaptım" demek doğru olmaz. Türkiye ekonomisinin belirli sektörlerine yatırım yapmış olursunuz. Bu yüzden endeks tek başına tam bir portföy değil, portföyün hisse ayağıdır.
Endeksi takip etmenin yolları
Dört pratik seçenek var. Her birinin maliyeti ve zahmeti farklı.
1. Hisseleri tek tek almak
Endeksin ağırlıklarını taklit etmeye çalışırsınız. Teorik olarak mümkün, pratikte zor. Ağırlıklar değişir, temettüler gelir, yeniden dengeleme gerekir. Her işlemde komisyon ödersiniz. Küçük portföylerde mantıklı değil.
2. Endeks takip eden yatırım fonu
Fon, sizin adınıza endeksi takip eder. TEFAS üzerinden birçok bankanın ve aracı kurumun fonuna erişebilirsiniz. Alım satım gün sonu fiyatından gerçekleşir. Yönetim ücreti fon fiyatına yansır.
3. Borsa yatırım fonu (BYF/ETF)
Hisse gibi borsada işlem görür. Gün içinde anlık fiyatla alıp satarsınız. Aracı kurum hesabınızdan hisse alır gibi emir verirsiniz. Bazı BYF'lerde işlem hacmi düşük olabilir; alış-satış farkına dikkat etmek gerekir.
4. VİOP endeks kontratı
Kaldıraçlı türev ürün. Kısa vadeli pozisyon veya korunma amaçlı kullanılır. Uzun vadeli birikim için uygun bir araç değil. Yeni başlayan biri için önerilmez.
| Yöntem | Başlangıç kolaylığı | Maliyet yapısı | Kimin için |
|---|---|---|---|
| Hisseleri tek tek almak | Zor | Çok sayıda işlem komisyonu | Büyük portföy, ilgili yatırımcı |
| Endeks fonu (TEFAS) | Kolay | Yıllık yönetim ücreti | Düzenli birikim yapan |
| Borsa yatırım fonu | Orta | Yönetim ücreti + işlem komisyonu | Borsa hesabı olan |
| VİOP kontratı | Zor | Komisyon + teminat yükümlülüğü | Deneyimli, kısa vadeli |
Fon seçerken bakılacaklar
İki fon aynı endeksi takip etse bile sonuçları farklı olur. Fark, detaylarda.
- Yönetim ücreti: Yıllık kesinti oranı. Uzun vadede getirinizden en çok bunu kaybedersiniz. Düşük olan tercih edilir.
- Takip farkı: Fonun getirisi endeksten ne kadar sapıyor? Geçmiş dönem karşılaştırmalarına bakın.
- Fon büyüklüğü: Çok küçük fonlarda kapanma ve likidite riski daha yüksek.
- Alım satım kuralları: Kaç iş gününde nakde çevrilebiliyor? Giriş çıkış komisyonu var mı?
- Erişim: Kendi bankanızdan alabiliyor musunuz, yoksa ayrı hesap mı gerekiyor?
Fon seçiminin genel mantığını ayrıntılı anlatan bir yazımız var; oradaki kontrol listesini endeks fonlarına da uygulayabilirsiniz.
Adım adım nasıl başlanır
- Acil durum paranızı ayırın. 3-6 aylık gideriniz mevduatta beklesin. Borsaya giden para, kaybetmeyi göze aldığınız para olmalı.
- Yüksek faizli borcunuz varsa önce onu bitirin. Kredi kartı borcuyla borsaya girmek matematiksel olarak zararlı.
- Aylık ne kadar ayırabileceğinizi hesaplayın. Bütçe olmadan düzenli yatırım olmuyor.
- Hesap açın. Bankanızın yatırım hesabı ya da bir aracı kurum hesabı yeterli.
- Tek bir endeks fonu seçin. Başlangıçta beş fon almanıza gerek yok. Aynı endeksi