Küçük Başlangıç Parası ile 5 Enstrümanınızı Seçme: Mini Portföy Örneği
50 bin lira birikiminiz var. Ya da 100 bin. Hepsini tek yere koymak istemiyorsunuz ama beş farklı yere bölünce de "çok mu dağıttım?" diye düşünüyorsunuz. Bu sayfa tam olarak bu ikilemi çözmek için yazıldı: küçük bir başlangıç parasıyla kaç enstrüman tutmalısınız, hangileri, hangi oranda.
Sorun: Küçük para, büyük dağılım isteği
Yeni başlayanın en sık yaptığı iki hata var. İkisi de birbirinin zıddı:
- Aşırı yoğunlaşma: 60 bin liranın tamamını tek bir hisseye ya da tek bir kripto paraya koymak. Kazanç da kayıp da abartılı olur.
- Aşırı dağılma: 60 bin lirayı 14 hisse, 6 fon, biraz altın, biraz döviz arasında bölmek. Her kalem 3-4 bin lira olur. Takip edilemez, komisyonlar oransal olarak büyür, sonuç endeksin kendisinden farklı çıkmaz.
Küçük portföyde ideal aralık 4 ile 6 kalem. Beş sayısı pratikte iyi çalışıyor: risk dağılmış olur, ama her kalem hâlâ anlamlı bir büyüklükte kalır ve zihninizde takip edebilirsiniz.
Başlamadan önce iki ön koşul
- Acil durum fonu ayrı dursun. 3-6 aylık zorunlu giderinizi karşılayan kısım portföyün parçası değildir. Vadesiz veya çok kısa vadeli, hemen çekilebilir bir yerde bekler. Aylık bütçenizi çıkarmadıysanız bu tutarı bilmiyorsunuz demektir.
- Yüksek faizli borcunuz varsa önce o kapanır. Kredi kartı gecikme faizi, hiçbir portföyün getirmeyeceği bir maliyettir. Borç ödeme mi yatırım mı sorusunun cevabı burada nettir.
Beş kalem nereden seçilir?
Enstrümanları rolüne göre düşünün. Her kalemin portföyde bir işi olsun.
| Enstrüman | Portföydeki rolü | Avantaj | Dikkat |
|---|---|---|---|
| Endeks fonu / BIST 100 takip eden araç | Büyüme çekirdeği | Tek işlemle onlarca şirkete yayılma | Kısa vadede sert dalgalanır |
| Seçilmiş 1-2 hisse | Aktif taraf | Anlamak, öğrenmek, hedeflenen getiri | Araştırma gerektirir; portföyün küçük kısmı olmalı |
| Para piyasası / kısa vadeli borçlanma araçları fonu | Nakit tamponu, faiz getirisi | Düşük dalgalanma, likit | Enflasyona karşı her dönem koruma sağlamaz |
| Altın (gram veya altın fonu) | Kriz ve kur sigortası | Uzun vadede alım gücü koruma eğilimi | Fiziki altında makas ve saklama sorunu |
| Döviz (dolar/euro veya döviz cinsi fon) | Kur riskine karşı denge | Kur atağında portföyü dengeler | Tek başına getiri aracı değil, sigortadır |
| Kripto para | Spekülatif kanat (opsiyonel) | Yüksek potansiyel | Yüzde 50+ düşüşe hazır olmayan almasın |
Mini portföy örneği: Üç risk profili
Aşağıdaki dağılımlar 60 bin lira üzerinden hesaplandı. Kendi tutarınıza oranlayabilirsiniz. Bu bir tavsiye değil, iskelet; kendi durumunuza göre eğip bükün.
| Kalem | Temkinli | Dengeli | Atak |
|---|---|---|---|
| Para piyasası fonu | %40 (24.000 TL) | %25 (15.000 TL) | %10 (6.000 TL) |
| Endeks / hisse fonu | %20 (12.000 TL) | %30 (18.000 TL) | %40 (24.000 TL) |
| Doğrudan hisse (1-2 adet) | %10 (6.000 TL) | %15 (9.000 TL) | %25 (15.000 TL) |
| Altın | %20 (12.000 TL) | %20 (12.000 TL) | %15 (9.000 TL) |
| Döviz | %10 (6.000 TL) | %10 (6.000 TL) | %10 (6.000 TL) |
Nasıl seçeceksiniz? Yaşınız, gelir istikrarınız ve paraya ne zaman ihtiyaç duyacağınız belirler. Parayı 2 yıl içinde kullanacaksanız temkinli sütun; 10 yıl dokunmayacaksanız atak sütun daha mantıklı. Emeklilik için tasarruf yapıyorsanız zaman ufkunuz uzundur, hisse ağırlığını artırabilirsiniz.
Neden kripto listede yok?
Beş kalemlik bir yapıda kripto, ancak "eğlence bütçesi" mantığıyla eklenmeli. Eklemek isterseniz doğrudan hisse payından en fazla %5 kesin ve tamamını kaybetmeyi kabul edin. Yüzde 20 kripto içeren bir mini portföy örneği artık portföy değil, bahis olur.
Uygulama sırası: 6 adım
- Hesapları açın. Bir aracı kurum hesabı çoğu ihtiyacı karşılar; hisse, fon ve altın fonuna aynı yerden ulaşabilirsiniz.
- Nakit tamponu kurun. İlk alım para piyasası fonu olsun. Böylece para beklerken de çalışır.
- Fon tarafını seçin. Kıyaslarken üç şeye bakın: fonun karşılaştırma ölçütü, toplam gider oranı, en az 3 yıllık geçmişi. Yalnız son 1 ayın getirisine bakarak seçim yapmayın.
- Hisseyi en sona bırakın. Şirketin ne iş yaptığını bir paragrafta anlatamıyorsanız almayın. Bir veya iki isimle sınırlı kalın.
- Alımı böl