Yatırım Gelirinden Vergi Hesaplama
Yatırım kararını verirken hesap yaptınız: getiri şu kadar, komisyon bu kadar. Sonra yıl sonu geldi ve ortaya üçüncü bir kalem çıktı: vergi. Bu kalem çoğu yatırımcı için net getiriyi en çok aşındıran ama en az düşünülen kısımdır. İyi haber şu: yatırım geliri vergilendirme sistemi karmaşık görünse de, mantığı üç soruya indirgenebilir.
- Vergi kaynakta mı kesiliyor (stopaj), yoksa ben mi beyan edeceğim?
- Kazancım hangi tür gelir sayılıyor: alım-satım kazancı mı, faiz/temettü gibi dönemsel gelir mi?
- Bu gelir için bir istisna, indirim veya beyan sınırı var mı?
Sorunun kaynağı: iki ayrı vergi mekanizması
Stopaj (kaynakta kesinti): Banka veya aracı kurum kazancınızın bir kısmını keser, sizin adınıza vergi dairesine yatırır. Hesabınıza net tutar geçer. Çoğu durumda ek bir işlem yapmanız gerekmez. Mevduat faizi klasik örneğidir.
Beyan: Kazancı kendiniz hesaplar, yıllık gelir vergisi beyannamesiyle bildirirsiniz. Beyanname dönemi izleyen yılın mart ayıdır. Yurt dışı borsalardan elde edilen kazançlar, eurobond gelirleri ve belirli tutarı aşan temettüler bu gruba girer.
Karışıklığın büyük kısmı, bazı araçlarda ikisinin birlikte çalışmasından doğar: stopaj kesilir, ama gelir yıllık beyana da girer ve kesilen stopaj hesaplanan vergiden mahsup edilir. Yani stopaj gördüğünüz her yerde "iş bitti" diyemezsiniz.
Araç bazında genel çerçeve
Aşağıdaki tablo, hangi aracın hangi mekanizmaya girdiğini kabaca gösterir. Oranlar Cumhurbaşkanı kararlarıyla ve geçici düzenlemelerle sık değişiyor; bu yüzden burada oran değil yöntem veriliyor. Güncel oranı işlem yapmadan önce Gelir İdaresi Başkanlığı kaynağından veya aracı kurumunuzun vergi rehberinden doğrulayın.
